 |
Wykrywanie raka jelita grubego
|
 | |
Wywiad z doc. dr hab. Jarosławem Regułą z Kliniki Gastroenterologii
CENTRUM ONKOLOGII w Warszawie.
Dzięki postępowi w wykrywaniu wczesnych stadiów rozwoju nowotworów oraz coraz lepszym metodom terapii w niektórych wysokorozwiniętych krajach następuje zmniejszenie śmiertelności z powodu nowotworów. Jednak zgony z powodu raka jelita grubego nie wykazują w Polsce tendencji spadkowej. Wynika to z głównie z tego, że odsetek osób, które przeżyły po operacji raka jelita grubego więcej, niż 5 lat zależy od stopnia zaawansowania nowotworu w chwili rozpoczęcia leczenia. W Polsce u 50% chorych ten nowotwór wykrywa się w wysokim stopniu zaawansowania. Wskutek tego odsetek osób, które przeżywają dłużej niż 5 lat mieści się zaledwie w przedziale 21,2-24,8%, podczas gdy na przykład w Holandii wynosi ponad 60 % Ten stan rzeczy wynika z niedostatku szerokich badań przesiewowych.
|
|
Co wiemy o powstawaniu raka jelita grubego?
|
|
W większości przypadków nowotwór ten powstaje na podłożu łagodnych polipów okrężnicy. Uważa się, że dokonuje się to drogą stopniowej transformacji genetycznej gruczolakowych polipów. Przemiana gruczolaka w raka zachodzi poprzez serię mutacji w genach najważniejszych dla jego rozwoju. Proces trwa średnio około 10 lat.
|
|
Czy rak okrężnicy częściej zagraża kobietom czy mężczyznom?
|
Mówi się, że nowotwór złośliwy jelita grubego jest chorobą „równych szans”, która z taką samą częstością dotyka kobiety i mężczyzn. W Polsce jest obecnie drugą, co do częstości przyczyną zgonów z powodu nowotworu złośliwego, zarówno u kobiet, jak i mężczyzn. (po raku sutka (kobiety) i płuca (mężczyźni)).
Poprzeczny polip okrężnicy, który powinien być wykryty w czasie kolonoskopii.
|
|
Jakie osoby są szczególnie zagrożone rozwojem tego nowotworu?
|
|
Należą do nich osoby, które mają krewnych pierwszego stopnia w wieku poniżej 50, u których rozpoznano raka okrężnicy lub odbytnicy; osoby z przewlekłą zapalną chorobą jelita grubego; rodzinnym zespołem polipowatości; przebytym rakiem okrężnicy lub odbytnicy lub zaawansowanym gruczolakiem odbytnicy lub okrężnicy.
|
|
Czy ryzyko zachorowania na raka okrężnicy zależy od wieku?
|
|
Tak, ryzyko zachorowania zaczyna wyraźnie wzrastać po 50 roku życia. Szczyt zachorowań na ten nowotwór pojawia się po 60 roku życia.
|
|
Czy określona dieta i styl życia wpływa na ryzyko zachorowania?
|
|
Istnieją racjonalne przesłanki dotyczące wpływu diety i stylu życia na ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, chociaż nie ma obecnie udokumentowanych naukowo na to dowodów. Pomimo to wydaje się, że należy unikać zagrożenia związanego z niewłaściwą dietą – np. nadmiarem protein zwierzęcych (z mięsa) i tłuszczów nasyconych oraz diety wysokokalorycznej, nie zrównoważonej intensywnym wysiłkiem fizycznym. Odwrotnie, dieta niskokaloryczna, złożona zwłaszcza z pokarmów bogatych we włóknik roślinny,(warzywa i owoce) wydaje się zmniejszać zagrożenie rakiem. Do czynników ryzyka zalicza się ponadto - nadmierną wagę ciała oraz przypuszczalnie palenie tytoniu picie alkoholu. Odwrotnie, wysiłek fizyczny i niska waga ciała zmniejszają zagrożenie chorobą.
|
|
Czy są leki, które zmniejszają ryzyko zachorowania?
|
|
Od czasu zgromadzenia dowodów na zmniejszanie ryzyka rozwoju raka okrężnicy przez profilaktyczne dawkowanie kwasu acetylosalicylowego wzrosły nadzieję na tanią profilaktykę. Niestety, ze względu na ryzyko niebezpiecznych dla zdrowia i życia powikłań – tj. krwawień i perforacji żołądka i dwunastnicy – nie zdecydowano się na zalecenie tego leku do profilaktyki. Należy nadmienić, że nie chodzi tutaj o mikrodawki kwasu acetylosalicylowego – często stosowane przewlekle w profilaktyce przeciwzawałowej – lecz o codzienną intensywną farmakoterapię dawkami nie mniejszymi, niż 350 mg.
|
|
Jak należy monitorować osoby z w/w grup wysokiego zagrożenia rakiem jelita grubego?
|
|
Niezbędna jest specjalna indywidualna diagnostyka i częste badania kontrolne, zazwyczaj z koniecznością okresowego wykonywania kolonoskopii.
|
|
Na jakich badaniach opiera się dostępna w Polsce diagnostyka raka jelita grubego?
|
Dostępne metody rozpoznania to:
- badanie palpacyjne, przez odbytnicę,
- badanie kału na krew utajoną,
- rektosigmoidoskopię z biopsją,
- kolonoskopię z biopsją,
- wlew doodbytniczy z podwójnym kontrastem,
|
|
Czy dostępne są masowe badania diagnostyczne dla osób z grup ryzyka?
|
|
Tak. Podstawowym narzędziem diagnostycznym tych badań jest kolonoskopia wykonywana raz na 10 lat. Jak podkreśla to wielu znanych lekarzy, np. dr Scott K Kuwada z USA, prof. Dr med. Marek Nowacki, i inni – kolonoskopia jest najlepszym i najtańszym obecnie sposobem prowadzenia badań przesiewowych. Wydawać się to może paradoksem, ale łączne koszty corocznego badania kału na krew utajoną w porównaniu z tzw. następową kolonoskopią jest metodą droższą.
|
|
Co to jest kolonoskopia?
|
Kolonoskopia jest nowoczesną metodą nieinwazyjnej diagnostyki, która dzięki sprzężeniu z optyczną techniką wizualną i mikrooperacją pozwala wykryć raka we wczesnym stadium (w tym pobrać biopsję oraz umożliwia usuwanie gruczolaków, które są stanem przedrakowym, występującym u około 20% osób po 50 roku życia . Jest to więc idealny sposób prowadzenia badań przesiewowych.
Kolonoskopia
|
|
Dlaczego badania przesiewowe są niezbędne wobec wspomnianych wyżej grup ryzyka, w tym osób powyżej 50 roku życia?
|
|
Odsetek osób, które przeżyły po operacji więcej, niż 5 lat zależy głównie od stopnia zaawansowania nowotworu w chwili rozpoczęcia leczenia. Obecnie w Polsce mieści się on zaledwie w przedziale 21,2-24,8%. Ten stan rzeczy wynika w wysokim stopniu z niedostatku szerokich badań przesiewowych, które pozwalają ujawnić chorobę na wczesnym etapie oraz pozwalają usunąć łagodne polipy gruczołowe będące prekursorem raka. Tymczasem w Polsce w chwili rozpoznania już u ponad 50% chorych nowotwór jest w zaawansowanym stadium. Na tym etapie szanse na uleczenie gwałtownie maleją. W najbardziej zaawansowanym stadium (oznaczonym symbolem - D) wynoszą ok. 5%. Z tego względu niezbędne stają się szerokie badania przesiewowe.
|
|
Czym są badania przesiewowe?
|
|
Są to masowe badania polegające na badaniu osób zdrowych, które nie mają objawów sugerujących obecność nowotworu, o które chcą się zbadać na wszelki wypadek. W przypadku raka jelita grubego standardową przesłanką do przeprowadzenia badań jest należenie do jednej z wymienionych grup podwyższonego ryzyka, np. przekroczenie 50 roku życia.
|
|
Jak obecnie przedstawia się kwestia badań przesiewowych w Polsce?
|
|
Od 2000 roku rozpoczęto program masowych badań przesiewowych, w których stosuje się kolonoskopię, jako metodę „przesiewu” – tj. ujawniania osób zagrożonych rakiem jelita grubego.
|
|
|
notował Edward Ozga Michalski
opracowanie redakcyjne
|
