 |
Rak szyjki macicy
|
 | |
Dlaczego tak wiele Polek umiera na raka szyjki macicy-przecież mogłyby żyć.
Wypowiedź Prof. dr hab. med. Jana Zielińskiego, Prezesa Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.
W Polsce rocznie rejestruje się około 4 tysiące zachorowań na raka szyjki macicy, a umiera z tego powodu powyżej 2 tysięcy Polek.
Polska należy do krajów o najniższym odsetku 5-letnich przeżyć względnych chorych na raka szyjki macicy. Wysoka umieralność utrzymuje się pomimo zmniejszającej się , ale wciąż wysokiej zachorowalności ( 29/100 tys. w 1963 i 15/100 tys. w1996 r. ). Niepokojący jest obecny wzrost zachorowań u kobiet coraz młodszych oraz niekorzystna struktura zachorowań w wysokich stopniach zaawansowania choroby ( stopnie II – III B stanowią około 60 % wszystkich zachorowań ) i niski odsetek raka przedinwazyjnego, nie powodującego przerzutów (20 %). Ta niekorzystna struktura w stopniach zaawansowania choroby wpływa zdecydowanie na złe wyniki leczenia.
|
|
Rak szyjki macicy należy do nowotworów ginekologicznych,
|
|
które można wykryć we wczesnym stadium przy pomocy badań kontrolnych a badanie cytologiczne i kolposkopowe powinny być rutynowymi badaniami wykrywającymi. Aby wykryć raka w jego wczesnej fazie, kobieta musi zgłosić się na badanie.
|
|
W sytuacji gdy umieralność z powodu raka szyjki w Polsce należy do najwyższych w Europie, wielkiego znaczenia nabiera profilaktyka i zapobieganie oraz wykrycie raka szyjki w jego stadium przedinwazyjnym
|
|
wyleczenie 100%) lub wczesnym inwazyjnym ( stopień Ib wyleczenie około 90%) w stopniu II-III około 40 %, a w IV 0-3 % (rozpoznajemy cztery stopnie zaawansowania raka).
|
|
Badanie cytologiczne, dzięki któremu wykryto wiele przypadków raka przedinwazyjnego,
|
|
należy uznać za badanie ratujące życie i jako takie zaliczyć do największych osiągnięć medycyny prewencyjnej drugiej połowy XX wieku. Dlaczego kobiety polskie nie korzystają z takich wspaniałych osiągnięć medycyny?
|
|
Wyniki wielu badań wskazują ,że ponad 50 % przypadków r. sz. m występuje u kobiet, u których nigdy nie badano rozmazu cytologicznego, zaś ponad 60 % u kobiet, które nie miały wykonywanego rozmazu w ciągu 5 lat przed ujawnieniem się choroby.
|
|
W Polsce instrukcja Ministerstwa Zdrowia z 1983 roku nakłada obowiązek wykonywania badań cytologicznych u każdej kobiety leczonej w szpitalu i w czasie porad w Poradniach K oraz wypisania wyniku dla chorej.
To bardzo słuszne zalecenie nie jest niestety realizowane i przyczyna nie tkwi tylko w fatalnej sytuacji ekonomicznej służby zdrowia, ale również w niskiej oświacie i wiedzy zdrowotnej kobiet polskich.
|
|
Każda kobieta może zachorować na raka szyjki macicy, ale żadna nie powinna z tego powodu umrzeć.
|
|
Nie jest to mrzonka – tak być powinno!
Należy podkreślać przy każdej okazji – przedinwazyjny rak szyjki macicy jest w 100 % wyleczalny. W początkowym okresie rozwoju rak nie powoduje dolegliwości , ale można go wykryć przy pomocy łatwej , taniej, skutecznej i niebolesnej metody badania komórek z pochwy.
|
|
W wielu krajach z rozwiniętym systemem ubezpieczeń zdrowotnych kobiety są zobowiązane przez ubezpieczającego do okresowych badań profilaktycznych, pod rygorem utraty świadczeń w przypadku zachorowania na raka lub podniesienia opłat za ubezpieczenie.
|
|
Taka presja ekonomiczna bardzo często przynosi szybsze efekty niż ciągłe apele do społeczeństwa i lekarzy.
Taki wymuszony , rygorystyczny obowiązek może okazać się dla kobiety zbawienny. Należy oczywiście zapewnić kobiecie bezpłatny dostęp do badań cytologicznych poprzez organizację sieci placówek zajmujących się profilaktyką i wczesnym, ciągłym wykrywaniem raka szyjki macicy. Równie ważna jest współpraca ze strony kobiet i mężczyzn. Od ponad 200 lat panuje przekonanie, obecnie uznawane przez wielu jako pewnik, że rak szyjki macicy ma cechy choroby przenoszonej droga płciową.
|
|
Znane są dobrze czynniki zwiększające ryzyko zachorowania na rak szyjki macicy, określane jako główne i prawdopodobne.
|
Do głównych czynników należą:
· Wiek (25-55 lat )
· infekcje wirusem brodawczaka ludzkiego ( HPV)
· wczesne rozpoczęcie życia seksualnego- im wcześniej następuje inicjacja seksualna (<16 r. życia ), tym większe ryzyko wystąpienia raka szyjki w młodym wieku
· wielu partnerów seksualnych i seks bez zabezpieczeń mechanicznych
· duża liczba porodów
· palenie papierosów i to zarówno przez kobietę, jak i jej partnera
· niski status socjo-ekonomiczny
· stwierdzona wcześniej patologia w badaniu cytologicznym
· partnerzy podwyższonego ryzyka ( nie monogamiczni, z infekcją HPV)
Do czynników sprzyjających zachorowaniu na raka szyjki macicy należą:
· wieloletnie stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych
· niewłaściwa dieta ( np. brak vit. C )
· zakażenie HIV
· stany zapalne narządu płciowego przenoszone drogą płciową inne niż HPV- np. chlamydia, rzęsistek , wirus opryszczki HSV-2
|
|
Badania wskazują na zwiększone ryzyko zachorowania występujące u kobiet:
|
|
- których partnerem jest mężczyzna posiadający wiele partnerek seksualnych , którego partnerka zmarła z powodu raka szyjki macicy , ryzyko zachorowania zwiększa się 20- krotnie jeśli u mężczyzny stwierdzono na prąciu brodawki. (HPV)! Dlatego tak ważną sprawą jest “bezpieczny seks”.
|
|
Dzięki postępowi wiedzy na temat przyczyn powstawania raka szyjki macicy, pojawiła się możliwość zapobiegania i wczesnego wykrycia tego nowotworu.
|
|
Zrozumiałym jest, że najskuteczniejszą metodą unikania czynników ryzyka powstania i rozwoju raka szyjki macicy jest aktywna postawa kobiet wobec zagrożenia chorobą. Sama kobieta musi eliminować niektóre z czynników ryzyka.
|
|
Temu celowi ma służyć edukacja całego społeczeństwa.
|
|
Powinna ona dotyczyć już dziewcząt i chłopców nastoletnich przed inicjacją seksualną . Należy propagować antykoncepcję barierową ( prezerwatywy) jako chroniącą przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową. Młodzież, a także kobiety dojrzałe powinni znać wymienione wyżej czynniki ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy. Do edukacji społeczeństwa powinna włączyć się szkoła , rodzina, kościół , media, a także aktywni pracownicy zajmujący się opieką zdrowotną.
|
|
Szeroka edukacja społeczna odgrywa podstawową rolę w zwiększaniu liczby kobiet poddających się profilaktycznym badaniom cytologicznym.
|
|
W działaniach skłaniających kobiety do regularnego badania cytologicznego szyjki macicy konieczne jest zaangażowanie zarówno lekarzy, jak i placówek ochrony zdrowia . Wykazano, że znaczną rolę w badaniach profilaktycznych odgrywają lekarze rodzinni ( np. doświadczenia Wielkiej Brytanii), a ich działania powinny obejmować wszystkie kobiety, ze szczególnym uwzględnieniem grup podwyższonego ryzyka.
|
|
Profilaktyka ma na celu rozpoznanie stanów przedrakowych i wczesnych postaci raka,
|
|
ale aby była skuteczna musi być często powtarzana, rozpoczynać się wkrótce po inicjacji seksualnej i być prowadzona do późnej starości, a przede wszystkim musi obejmować jak najwięcej kobiet- najlepiej wszystkie !!!. Inaczej ujmując – powinny to być stałe, zorganizowane badania przesiewowe kobiet bez objawów choroby w całej populacji kobiet, przeprowadzone co najmniej w ciągu 3 lat.
|
|
Istnieją kontrowersje co do częstości wykonywania badań cytologicznych.
|
|
Do niedawna przeważał pogląd, że badanie to należy powtarzać co rok. Obecnie jednak uznano, że tak częste badania nie zmniejszają liczby zachorowań na postać inwazyjną raka szyjki macicy, a zwiększają za to znacznie koszty programu. W populacyjnych badaniach przesiewowych przyjęto w Polsce, wzorem krajów skandynawskich, okres trzech lat między badaniami jako czas, w którym nie powinna rozwinąć się choroba inwazyjna.
|
|
koniec
|
|
oprac. mgr Edward Ozga Michalski
|
