Jak się bronić? | Zapalenie ucha środkowego | Zapalenie zatok | Zapalenie gardła | Zapalenie krtani | Zapalenie oskrzeli

Zwykła choroba przeziębieniowa może mieć wiele powikłań. Każda infekcja wirusowa bowiem osłabia ogólną odporność organizmu. Upośledza także zdolności miejscowego zwalczania drobnoustrojów przez błonę śluzową dróg oddechowych.

- Choroby przeziębieniowej nie należy mylić z grypą, która jest dość ciężką chorobą całego organizmu, a nie tylko górnych dróg oddechowych.

- Przebycie szczepienia przeciwgrypowego nie zapobiega wystąpieniu choroby przeziębieniowej, gdyż inny jest czynnik etiologiczny wywołujący oba zakażenia.

- Różne czynniki ryzyka zwiększają podatność na przeziębienie. Obserwuje się wyraźny związek pomiędzy przeziębieniami a stresem i przemęczeniem. Przeziębienie zarówno objawowe, jak też bezobjawowe częściej występuje u palaczy niż u osób nie palących tytoniu.

Mimo swej nazwy przeziębienie nie wynika wyłącznie z przestudzenia organizmu. U dorosłych w ponad 30% przypadków czynnikiem etiologicznym przeziębienia są rynowirusy, koronawirusy czy adenowirusy. Nierzadko winą za nękające przykre jesienno-wiosenne dolegliwości należy obarczyć także wirusy paragrypy lub wirusy RS (od angielskiej nazwy respiratory syncytial virus). Po podrażnieniu błony śluzowej przez wirusa początkowo występuje rozszerzenie naczyń krwionośnych i wzrost ich przepuszczalności, później zaś obrzęk błony śluzowej i zwiększenie wydzielania gruczołów, co doprowadza do znanych wszystkim objawów, jak: kichanie, wodnisty wyciek z nosa, wrażenie zatkania nosa, podrażnienie spojówek, pobolewanie głowy, ból gardła, stany podgorączkowe (najczęściej temperatura dala nie przekracza 38°C), a nierzadko suchy, męczący kaszel.

Jak się bronić?

- Przy pierwszych objawach przeziębienia, np. uczuciu rozbicia, dobrze jest przyjmować preparaty pochodzenia roślinnego: herbatę lipową, sok z malin, sok z czarnego bzu.

- Można także przyjmować preparaty zawierające rutynę (Rutinoscorbin, Venoruton) i witaminę C, uszczelniającą śródbłonek naczyń. o Coraz bardziej popularne stają się także leki immunostymulujące czy immunomodulujące, od łagodnych ziołowych - sok z jeżówki pospolitej znany pod nazwą Echinacea, EsberitoxN, po silniej działające, takie jak Isoprinosine, Oscillococcinum.

- Poza lekami działającymi objawowo nie straciły na znaczeniu od dawna stosowane, a często wciąż niedoceniane sanitarne metody zapobiegające rozprzestrzenianiu się zakażenia, takie jak izolacja chorych, pamiętanie o nawyku zasłaniania dłonią ust i nosa podczas kaszlu i kichania, częstsze mycie rąk.

Kiedy organizm jest osłabiony przez przeziębienie, łatwo dołączają się do tego powikłania. Zresztą im organizm jest bardziej osłabiony przez stres, niedożywienie, tym niestety dodatkowe objawy są bardziej przykre.

U chorych na astmę oskrzelową lub przewlekłe zapalenie oskrzeli zakażenie wirusowe górnych dróg oddechowych może wyzwolić zaostrzenie choroby. Zapalenie płuc bywa powikłaniem grypy, rzadko natomiast występuje ono po przeziębieniach. Najczęstsze zaś jest zapalenie ucha środkowego i zapalenie zatok przynosowych, zapalenie gardła, krtani i oskrzeli.

Zapalenie ucha środkowego

Najczęściej powikłaniem przeziębienia u dzieci (zwłaszcza chłopców) poniżej 6 lat, a szczególnie tych, które uczęszczają do przedszkola lub żłobka, jest zapalenie ucha środkowego. Bardziej podatne są też dzieci z różnego rodzaju alergią, z przerostem migdałka podniebiennego (trzeciego migdała).

Przyczyną tego stanu jest zakażenie górnych dróg oddechowych wnikające z nosowej części gardła poprzez trąbkę słuchową i jej zaburzona czynność wentylacyjna. Winę za zapalenie ucha środkowego, które niejednokrotnie przebiega z wysiękiem, ponosi bakteria z grupy paciorkowców o nazwie Streptococcus pneumoniae czy bakteria - pałeczka Haemophilus influenzae lub też Branhamella catarrhalis.

Do typowych objawów zapalenia ucha środkowego należy nasilony ból ucha, uczucie pełności i rozpierania wewnątrz ucha, a także objawy ogólne: bóle głowy, gorączka, ogólne rozbicie. U małych dzieci zapalenie ucha niejednokrotnie przebiega z towarzyszącym bólem brzucha lub nieżytem żołądkowo-jelitowym o łagodnym przebiegu.

Leczeniem zapalenia ucha, polegającym na doborze odpowiedniego antybiotyku, zajmuje się lekarz rodzinny, pediatra lub w przypadku chorych dorosłych - lekarz internista. W ciągu 48-72 godzin od rozpoczęcia leczenia objawy zwykle ustępują bez śladu. Jednak brak poprawy po leczeniu czy pojawienie się płynu wysiękowego w jamie bębenkowej powinno zmobilizować do wizyty u lekarza laryngologa. Może okaże się konieczne wykonanie drobnego zabiegu zwanego paracentezą, tj. nacięcie błony bębenkowej w celu uwolnienia płynu wysiękowego lub podanie innego antybiotyku.

Zapalenie ucha jest chorobą, której nie wolno lekceważyć. Nie leczone może spowodować osłabienie lub utratę słuchu, zapalenie nerwu twarzowego, zapalenie wyrostka sutkowego, a nawet rozszerzenie się procesu zapalnego na opony mózgowe.

Zapalenie zatok

W warunkach fizjologicznych zatoki przynosowe zasiedlają różne szczepy bakterii Streptococcus, np. Streptococcus pneumoniae, a także wspomniany już Haemophilus influenzae. Jeśli uszkodzeniu lub zamknięciu ulega droga odpływu wydzieliny z zatok (a tak dzieje się w banalnym nieżycie górnych dróg oddechowych), dochodzi do nadmiernego rozwoju fizjologicznej i patologicznej flory bakteryjnej. Jej rozrost powoduje rozwój ostrych objawów spowodowanych uciskiem na otaczające tkanki. Chorzy uskarżają się na różnorodne dolegliwości. Do najczęstszych należą: bóle głowy, twarzy, ropna wydzielina z nosa, złe samopoczucie ogólne.

Ostre zapalenie zatok powinno być leczone antybiotykiem pod kontrolą lekarza przez 10-14 dni, a przewlekłe zapalenie przez co najmniej 3 tygodnie. W leczeniu zapalenia zatok bardzo ważne znaczenie mają zabiegi pomocnicze stosowane w celu upłynnienia zalegającej wydzieliny - od doustnie przyjmowanych leków rozrzedzających wydzielinę, poprzez wszelkie krople do nosa, aerozole, płukanki, aż do bardzo prostych zabiegów wykorzystujących ciepłą parę wodną (sauna, gorące kąpiele, gorące kompresy).

Zapalenie gardła

Występuje w przebiegu większości zakażeń górnych dróg oddechowych i należy do obrazu choroby przeziębieniowej. Zachorowaniom w okresie jesienno-zimowym sprzyja wysuszenie błony śluzowej w związku z oddychaniem zbyt ciepłym i niedostatecznie nawilżonym powietrzem.

Zapalenie gardła można leczyć płukankami - z soli, amolu. Skuteczne są także rozmaite pastylki do ssania dostępne w dużym wyborze bez recepty. Główną bakterią natomiast odpowiedzialną za powstanie anginy (czyli stan zapalny nie tylko gardła, ale także migdałków podniebiennych) jest paciorkowiec Streptococcus pyogenes.

Typowe objawy: wysoka gorączka, bardzo nasilony ból gardła często promieniujący do ucha, zaczerwienienie gardła z obecnością ropnych czopów na migdałkach podniebiennych, a czasem nawet powiększenie węzłów chłonnych na szyi, znane są chyba każdemu i to niestety najczęściej z własnego doświadczenia. W takich przypadkach zawsze niezbędny jest antybiotyk.

Zapalenie krtani

Schorzenie to dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych, lecz w zależności od wieku inne są jego objawy i nieco odmienny przebieg. Występuje bowiem zwykle w okresie jesienno-wiosennym.

Najpopularniejsze zapalenia krtani (ostre nieżytowe zapalenia krtani) zdarzają się po wypiciu zimnych napojów (także w lecie) oraz po "przetrenowaniu" głosu.

Objawom infekcji wirusowej - nieżytowi nosa i zapaleniu spojówek - towarzyszy suchy kaszel, chrypka, drapanie i pieczenie w gardle. Domowe sposoby leczenia oraz oszczędzanie głosu wystarczą, by opanować tę chorobę.

Zapalenie krtani przebiegające z zajęciem błony śluzowej tchawicy spotyka się najczęściej u dorosłych. Błona śluzowa krtani i tchawicy ulega infekcji wirusowej, a głównym objawem zakażenia jest wzmożone wydzielanie śluzu oraz zaleganie gęstej wydzieliny w tchawicy.

Leczenie polega na stosowaniu leków rozrzedzających wydzielinę, zaś przyjmowanie większej ilości płynów, a także dbanie o dostateczne nawilżanie pomieszczeń w okresie grzewczym sprzyja zdrowieniu. Tylko przy bardzo nasilonej duszności, która zdarza się stosunkowo rzadko, wskazana jest hospitalizacja. W przeciwnym przypadku objawy mijają najczęściej szybko i bez śladu.

Zupełnie inaczej zapalenia krtani przebiegają u dzieci. Odmienność ta wynika ze specyficznej budowy krtani u małego dziecka - luźna tkanka łączna krtani małego dziecka podatna jest bardzo na obrzęk i stany skurczowe, co powoduje, że zapalenia krtani u dzieci objawiają się silną, nagłą dusznością. Zarówno zapalenie nagłośni (część krtani) wywołane w 90% przypadków przez bakterie, jak też podgłośniowe zapalenie krtani (najczęściej o etiologii wirusowej), będące typowymi stanami zapalnymi tego narządu u dzieci pomiędzy 1, a 7 rokiem życia wymagają natychmiastowej intensywnej pomocy lekarskiej. Szybko narastająca duszność, "szczekający" kaszel, wysoka gorączka, wdech powietrza, któremu towarzyszą odgłosy "piania koguta" nierzadko zmuszają rodziców nawet do wzywania pogotowia ratunkowego.

Zapalenie oskrzeli

Najbardziej znamiennym sygnałem, że doszło do zapalenia oskrzeli, jest, oprócz gorączki, pojawienie się kaszlu - początkowo suchego i męczącego, a następnie zwykle połączonego z wykrztuszaniem wydzieliny. Z powodu zwężenia oskrzeli w następstwie obrzęku śluzówki i pojawienia się nadmiernej ilości śluzu może także wystąpić duszność. Po infekcjach wirusowych przebiegających nawet bez dodatkowego skurczu oskrzeli kaszel związany z nadmierną wrażliwością oskrzeli utrzymywać się może nawet przez kilka tygodni.

Gdy choroba ma przebieg łagodny, wystarczy poleżeć kilka dni w łóżku, czasami przyjąć antybiotyk (pierwszym objawem nadkażenia bakteryjnego jest obecność żółtej lub zielonkawej plwociny), zastosować leki wykrztuśne - syropy i ziołowe herbatki. Jednak u ludzi osłabionych i osób z przewlekłymi chorobami układu oddechowego i układu krążenia zapalenie oskrzeli może być schorzeniem poważnym. Ciężkim powikłaniem ostrego zapalenia oskrzeli może być zapalenie płuc. W podeszłym wieku i przy obciążeniu innymi chorobami często jest ono powodem długich hospitalizacji.

Zapalenie oskrzeli nie daje zmian w badaniu radiologicznym klatki piersiowej, rozpoznanie stawia lekarz na podstawie typowego przebiegu choroby oraz osłuchiwania płuc.

Według najnowszych danych profilaktyczne stosowanie aspiryny i paracetamolu wcale nie chroni przed przeziębieniem. Zmniejszają one bowiem wytwarzanie przeciwciał odpornościowych neutralizujących cząsteczki wirusów, a nadużywane (szczególnie aspiryna) mogą doprowadzić do groźnych powikłań ze strony przewodu pokarmowego.

lek. med. Agnieszka Zakrzewska
Wiadomości Zielarskie 2/2000