powrótPowrót

Chrzan pospolity - cenna roślina lecznicza i przyprawowa


Chrzan pospolity Armoracia lapathifolia Gilib. jest byliną z rodziny krzyżowych Cruciferae. Występuje w Europie Azji. W stanie naturalnym można go spotkać w całej Polsce. Jest również uprawiany do celów spożywcze-dietetycznych, przyprawowych, a także leczniczych. Chrzan wytwarza pod ziemią mięsiste, bule, rozgałęzione korzenie. Liście odziomkowe są duże, jajowate, dlugoogonkowe. Wysoką do ok. 50 cm łodygę zdobią zielone, lancetowate, siedzące liście, od maja zaś gęste grona białych, promienistych kwiatów.

Do celów leczniczych wykorzystuje się korzenie i liście chrzanu, które to surowce zawierają glikozydy siarkocyjanowe, m.in. sinigrynę wywołującą podrażnienia skóry i błon śluzowych, ponadto olejek eteryczny, sole mineralne (zawierające fosfor, siarkę, potas, wapń, żelazo, sód i magnez), fitoncydy, witaminy C, B, E i rowitaminę A oraz flawonoidy, cukry, enzymy i aminokwasy.

Świeże liście i korzenie chrzanu mają działanie bakterio-, wiruso-, grzybo- i pierwotniakobójcze. Dodatek chrzanu do posiłków pobudza wydzielanie soków trawiennych, wzmaga przemianę materii, poprawia pracę wątroby i nerek. Z uwagi na dużą zawartość wit. C (0,3%) przetwory z chrzanu i z jego dodatkiem zwiększają odporność organizmu. W medycynie ludowej chrzan od wielu wieków cieszył się dużą popularnością. Marcin z Urzędowa w swoim "Herbarzu Polskim" z 1593 r. wspomina chrzan jako "... ziele znakomite w Polsce, które wpływa na zdrowie i przedłuża życie".

Pozytywne działanie lecznicze chrzanu, przede wszystkim kontaktowe na skórę, jest często podkreślane przez lekarzy naturoterapeutów i radiestetów. Niektórzy z nich zalecają, aby w schorzeniach układu krążenia nosić w płóciennych woreczkach na piersiach czyste, oskrobane, małe kawałeczki chrzanu. Dolne długie liście chrzanu ułożone na głowie i przewiązane płócienną chustką chronią skutecznie w upalne dni przed porażeniem słonecznym. Uśmierzają również ból głowy. Były i nadal są często używane na wsiach przez kobiety pracujące w polu jako ochrona głowy przed słońcem.

Liście chrzanu również zabezpieczają żywność przed szybkim zepsuciem. Mięso, wędliny, mado, ser, jaja szczelnie owinięte czystymi liśćmi chrzanu (również liśćmi pokrzywy) zachowują długo świeżość, nie jełczeją i nie psują się, gdyż zawarte w liściach glikozydy siarkocyjanowe niszczą bakterie, wirusy i grzyby. W warunkach domowych używa się najczęściej drobno utartego chrzanu z sokiem z cytryny jako przyprawę do mięs, pasztetów, wędlin, jaj czy surówek w celu poprawienia ich smaku, lepszego trawienia i dostarczenia organizmowi cennych witamin oraz soli mineralnych, szczególnie w okresie jesienno-zimowym i wczesnowiosennym. Łatwe do sporządzania są surówki, np. utarta marchew z jabłkiem, sokiem z cytryny i olejem, surówka z czerwonych buraków, surówka z dyni z jabłkiem. Do dziczyzny, tłustych, ciężko strawnych mięs są szczególnie polecane zimne sosy sporządzone z chrzanu i przecieru jabłkowego lub dżemu borówkowego. Można je również podawać do potraw z jaj i ryb.

Uwaga!!!
Nie wolno spożywać chrzanu osobom cierpiącym na marskość wątroby, stany zapalne przewodu pokarmowego, schorzenia nerek!

Syrop chrzanowy z miodem i sokiem z cytryny
Do 200 g świeżo utartego chrzanu dodać 1 szklankę chłodnej, przegotowanej wody, wymieszać i pozostawić na 1 godz. w temperaturze pokojowej. Następnie wycisnąć dokładnie sok przez wygotowane płótno i dodać do soku 200 g miodu pszczelego (najlepiej lipowego lub spadziowego) oraz nieco soku z cytryny. Całość dobrze wymieszać. Pić po 1 łyżce stołowej 3-4 razy dziennie z ciepłą przegotowaną wodą, dzieci po 1 łyżeczce w kaszlu, zapaleniu oskrzeli, zaflegmieniu plut, w grypie, w nieżytach górnych dróg oddechowych oraz w celu poprawienia apetytu.

Tonik chrzanowy z miodem
Do syropu chrzanowego z miodem dodać bule wino gronowe w stosunku 1 cz. syropu i 2 cz. wina. Dobrze wymieszać. Smarować twarz (uważając, by nie podrażnić oczu) 2-3 razy w tygodniu w celu rozjaśnienia piegów i plam, w regeneracji naskórka.

"Ciasto chrzanowe"
Ciasto chrzanowe wspomaga leczenie zapalenia stawów, uśmierza bóle reumatyczne i artretyczne. Przygotowuje się go z: 1/2 kg mąki (może być razowa), 10 dag drobno utartego chrzanu, 1 łyżka stołowa oleju i nieco wody; wymieszać i zagnieść ciasto, tak jak na pierogi. Rozwałkować na dość duże plastry (placki) grubości 0,5-1,0 cm. Lekko ogrzane (przy piecu lub kaloryferach) ciasto położyć na bolące mięśnie, stawy, kręgosłup. Owinąć ręcznikiem i trzymać 15-20 min do odczucia silnego pieczenia. Ciasto zdjąć, wytrzeć ciało, a zaczerwienione miejsca posmarować olejem słonecznikowym. Ciasto chrzanowe do ponownego wykorzystania zwinąć, włożyć do stoika i trzymać w chłodzie. W czasie przeziębienia można również stosować ciasto chrzanowe podobnie jak bańki, układając na plecach, ramionach. Uważać, by nie podrażnić skóry. Miazgą chrzanową w latach 60. i 70. leczono skutecznie gościec stawowy, reumatyzm i artretyzm na oddziale reumatologii w jednym ze szpitali w Bydgoszczy. Szkoda, że zaniechano już tej metody, wszakże chrzanu w Polsce nie brakuje.

Mgr farm. HONORATA MILCZAREK-SZALKOWSKA
Wiadomości Zielarskie 2/2000

J

topTop

Design by Media Park SA ® © 1999 & 2000